Skip Ribbon Commands
Skip to main content

Thông tin Văn Hóa

 
    Thống kê truy cập
Số lượt truy cập: 572072
Thông tin Văn Hóa
Thứ 3, Ngày 14/05/2013, 03:17
Truyền thuyết về cuộc khởi nghĩa chống thực dân Pháp của ông Đỗ Tường Phong và ông Đỗ Tường Tự ở Châu Thành
14/05/2013

Ông Đỗ Tường Kiên và ngôi nhà 36 cửa – Trung tâm liên lạc của nghĩa quân trong phong trào vũ trang kháng Pháp của Thủ Khoa Huân
 

    Đầu thế kỷ XIX, theo dòng lưu dân Nam tiến có 3 anh em họ Đỗ quê ở Quảng Trị theo đường biển vào Nam khai phá khu vực hạ lưu sông Vàm Cỏ. Người anh cả dừng chân ở Nhựt Ninh khai phá đất đai xung quanh khu vực miểu Ông Bần Quỳ. Hai người em tiếp tục theo dòng Vàm Cỏ Tây ghé vào Tầm Vu và định cư tại đó. Thưở ấy đất đai còn hoang vu, rậm rạp đầy thú dữ và rắn độc. Hai anh em họ Đỗ ra sức chặt cây, phát cỏ, quyết tâm biến mảnh đất hoang vu thành ruộng vườn.Người anh là Đỗ Tường Kiên khẩn đất từ Bàu Chà, Ao Vang (ranh giới giữa xã Dương Xuân Hội và Long Trì ngày nay) đến Bàu Đôi, Bàu Lẻ, Cây Keo (giáp ranh xã Bình Cách – Tiền Giang ngày nay). Ông Đỗ Tường Kiên còn khẩn thêm một dây đất ở thôn Bình Trị (nay thuộc xã Phú Ngãi Trị), còn người em là Đỗ Tường Ngọc khai khẩn vùng đất từ Ao Vang đến xã Long Trì. Với bản tính siêng năng tháo vát, chẳng bao lâu anh em họ Đỗ đã làm chủ một số đất đai lớn. Ông Đỗ Tường Kiên khẩn được 51 mẩu đất và trở nên khá giả. Ông kết hôn  với bà Huỳnh Thị Đức – người thôn Bình Trị – và sinh được 4 con trai là Đỗ Tường Phong, Đỗ Tường Tự, Đỗ Tường Thoại và Đỗ Tường Soạn. Bà Huỳnh Thị Đức nổi tiếng là người nhân hậu, chính bà đã từng giúp đỡ việc việc đèn sách cho Nguyễn Thông – một trí thức yêu nước lớn của Việt Nam.Sẳn tiền của, ông Đỗ Tường Kiên đã cho xây dựng tại làng Dương Xuân (nay thuộc xã Dương Xuân Hội) một ngôi nhà lớn nhất vùng với 36 cửa, xung quanh được bao bọc bởi 6 lớp rào tre.
 

Năm 1859, thực dân Pháp chiếm thành Gia Định, và đánh chiếm 3 tỉnh miền đông Nam Kỳ năm 1861. Lúc bấy giờ ở vùng Long Trì, Bình Cách, Tầm Vu, Dương Xuân Hội, Hiệp Thạnh, Vĩnh Công…phong trào vũ trang chống Pháp dấy lên rất mạnh với các thủ lĩnh nghĩa quân như Phan Văn Đạt, Trịnh Quang Nghị, Trần Văn Trà, Nguyễn Hữu Huân. Với khả năng tài chính của mình, ông bà Đỗ Tường Kiên – Huỳnh Thị Đức đã hết lòng giúp đỡ quân kháng chiến về tiền bạc, lương thực. Ngôi nhà 36 cửa của họ Đỗ cũng trở thành trung tâm liên lạc của các thủ lĩnh nghĩa quân kháng chiến.

Trước ưu thế quân sự của thực dân Pháp và thái độ chủ hòa của Triều đình Huế, các phong trào kháng chiến ở Nam Bộ nói chung và huyện Tân Thạnh (Châu Thành ngày nay) nói riêng dần dần thất bại. Ông Phan Văn Đạt bị Pháp giết, Thủ Khoa Huân bị bắt đày sang Nam Mỹ. Năm 1869, Pháp đưa Thủ Khoa Huân về Sài Gòn và giam lỏng tại nhà việt gian Đỗ Hữu Phương. Đến năm 1872, Thủ Khoa Huân bí mật trở về Bình Cách và tổ chức một phong trào kháng Pháp mới. Hai người con trai của ông Đỗ Tường Kiên là Đỗ Tường Phong và Đỗ Tường Tự cũng tham gia vào cuộc khởi nghĩa của Thủ Khoa Huân. Nhà 36 cửa lúc này lại là một trung tâm liên lạc lớn của nghĩa quân. Nhưng cuộc khởi ngĩa lần 2 của Thủ Khoa Huân cũng bị thất bại. Ông bị Pháp bắt vào tháng 4/1875 và bị chém tại Mỹ Tịnh An. Thực dân Pháp biết họ Đỗ đã từ lâu ngấm ngầm ủng hộ quân khởi nghĩa, nên đã bắt giam  ông Đỗ Tường Kiên, dọa nạt, tra tấn, buộc ông phải gọi 2 người con ra đầu thú. Ông kiên quyết chối từ nên bị Thực dân Pháp đã đánh đập dã man, đến khi thấy sức khỏe của ông quá yếu chúng phải cho bà Huỳnh Thị Đức lãnh ông về nhà. Chẳng bao lâu ông Đỗ Tường Kiên mất vào ngày 20-10 âm lịch năm Đinh Sửu (1877), mộ chôn gần nhà 36 cửa. Giặc Pháp tiếp tục mua chuộc, ép buộc bà Huỳnh Thị Đức gọi 2 con ra hàng nhưng bà vẫn không khuất phục. Cuối cùng Thực dân Pháp quyết định cho đốt ngôi nhà 36 cửa. Khi ngôi nhà này bị đốt, thóc lúa trong nhà cháy đến một tháng sau vẩn còn khói. Pháp còn đem người con út của họ Đỗ là Đỗ Tường Soạn cắt gân, khắc nhượng cho tàn phế vì cho rằng ông có dính líu đến nghĩa quân. Về phần bà Huỳnh Thị Đức, sau khi ngôi nhà bị cháy bà  phải về nương náu ở Bình Trị và qua đời tại đây.

 

Nhà 36 cửa hiện chỉ còn một ngôi vườn rộng khoảng 5000m2 giữa đồng trống thuộc xã Dương Xuân Hội. Tuy đã bị đốt cháy từ lâu, nhưng tại đây vẩn còn  phế tích là những đống gạch ngói đổ nát rất lớn đủ để chứng minh quy mô xưa kia của ngôi nhà như thế nào.

 

Anh em Đỗ Tường Phong – Đỗ Tường Tự và cuộc khởi nghĩa năm 1878  ở Tầm Vu – Bình Cách:

 

Ông Đỗ Tường Phong là con cả và ông Đỗ Tường Tự là người con thứ ba trong một gia đình giàu có ở làng Dương Xuân (nay thuộc xã Dương Xuân Hội – huyện Châu Thành). Song thân của hai ông là ông bà Đỗ Tường Kiên-Huỳnh Thị Đức, một trong những người đầu tiên có công khai phá vùng đất Tầm Vu, Dương Xuân Hội thuộc huyện Châu Thành ngày nay.Thưở nhỏ, hai ông được cha mẹ cho học chữ Hán. Khi hai ông trưởng thành, thì Thực dân Pháp đã nổ súng xâm lược 3 tỉnh miền Đông Nam Kỳ. Trước cảnh nước mất nhà tan, ông Đỗ Tường Phong đã tòng quân theo Trương Định lập căn cứ kháng Pháp ở Tân Hòa (Gò Công). Năm 1864 căn cứ Tân Hòa thất thủ, Trương Định tự sát, ông Đỗ Tường Phong phải ra Huế nhận một chức quan để đợi thời cơ về Nam đánh Pháp.

Ở vùng Tân Thạnh – Kiến An [Châu Thành (Long An) và Chợ Gạo (Tiền Giang)] từ 1872 đã nổ ra cuộc khởi nghĩa lần 2 do Thủ Khoa Huân lãnh đạo. Lúc bấy giờ, ông Đỗ Tường Phong đã bí mật từ  Huế trở về tham gia cuộc khởi nghĩa này. Ông Đỗ Tường Tự năm 1874 đang làm Hương Thân làng Dương Xuân cũng đã gia nhập vào hàng ngũ kháng chiến. Ông đã bán 3 mẫu đất được gia đình chia cho ở Vĩnh Xuân (nay thuộc xã Dương Xuân Hội) để lấy tiền nuôi nghĩa quân. Tháng 9/1874, Pháp huy động lực lượng mạnh do Trần Bá Lộc chỉ huy tấn công vào căn cứ Bình Cách. Đến tháng 4/1875, Pháp bắt được Thủ Khoa Huân và đem xử chém tại làng Tịnh Hà, Chợ Gạo. Trước tình thế ấy, hai ông Đỗ Tường Phong – Đỗ Tường Tự đã quyết tâm tiếp nối ngọn cờ khởi nghĩa của Thủ Khoa Huân. Hai ông đã tập hợp những nghĩa quân đang phiêu tán trong vùng và chiêu mộ những người yêu nước khắp nơi tới ứng nghĩa. Ông Đỗ Tường Tự còn bán tiếp phần ruộng Cây Keo để làm quân phí và mua thuốc súng, vũ khí. Nghĩa quân tụ họp ngày càng đông, hai ông Đỗ Tường Phong và Đỗ Tường Tự quyết định chọn vùng Long Trì, Bình Cách làm căn cứ khởi nghĩa. Giặc Pháp biết việc này nên đã tra tấn ông Đỗ Tường Kiên đến nổi phải mang bệnh mà chết. Chúng còn cho đốt nhà 36 cửa, cắt gân ông Đỗ Tường Soạn để ép buộc hai ông Đỗ Tường Phong và Đỗ Tường Tự phải ra đầu thú. Nhưng cả gia đình họ Đỗ đã kiên quyết ủng hộ hai ông đứng lên khởi nghĩa. Sang năm Mậu Dần 1878, sau khi chuẩn bị mọi điều kiện về vũ khí, lương thực, đạn dược, hai ông Đỗ Tường Phong và Đỗ Tường Tự làm lễ xuất quân ở ruộng Cây Keo (nay thuộc ấp Vĩnh Xuân , xã Dương Xuân Hội) rồi tiến đánh đồn Bình Cách. Sau đó nghĩa quân về căn cứ Long Trì-Bình Cách và tập kích các đồn Pháp trong vùng. Giặc Pháp bèn đem lực lượng đến đàn áp nghĩa quân. Do lực lượng có hạn, chiến đấu đơn độc không có lực lượng tiếp ứng, lại bị bọn gian thương bán súng giả…nên nghĩa quân nhanh chóng thất bại. Nhiều nghĩa quân bị Pháp bắt, chém đầu chôn chung trên một gò đất ở Vĩnh Xuân mà hiện nay nhân dân vẫn gọi là Gò trăm đầu. Thất trận ông Đỗ Tường Tự lánh về Phú Hòa (nay là xã Trung Hòa – Tiền Giang), đến ngày 23/4 năm Mậu Dần (1878) ông bị Pháp bắt giải về làng Dương Xuân. Bọn giặc ra sức dụ hàng ông, chúng hứa sẽ cho ông lãnh chức Tổng trấn Tân An – Mỹ Tho nhưng ông đã khảng khái chối từ. Ba hôm sau, ngày 26/4, Pháp đem ông đến đình làng Dương Xuân xử tử. Hương chức và dân làng đều cảm phục Đỗ Tường Tự. Họ kéo nhau đến chợ Tầm Vu thật đông đảo để tiễn ông. Mẹ ông và vợ con ông đã bày sẳn một mâm cơm để tế sống ông. Bà Châu Thị Đạt - vợ ông Đỗ Tường Tự , người làng Thuận Lễ – dẫn 3 người con đến lạy ông mỗi người 4 lạy. Ông Đỗ Tường Tự đầu bịt khăn tang lạy mẹ mình là bà Huỳnh Thị Đức, rồi hướng về Thuận Lễ lạy mẹ vợ. Sau đó ông bồng 2 người con trai là Đỗ Tường Hiệu và Đỗ Tường Tị lên đùi và dặn rằng:“Ta còn sống thì đánh Pháp đến cùng, đến chết mới thôi. Ta cấm con cháu không đứa nào được ăn cơm của Tây. Phần ta thì chết đâu chôn đó, khỏi xây mồ mả gì cả”.

 

Sau cùng ông rót rượu cảm ơn bà con và Hương chức đã đến tiễn đưa, rồi ung dung để cho giặc đưa ra pháp  trường ở phía sau đình Dương Xuân. Khi bọn Pháp bịt mắt ông chuẩn bị bắn, ông nói:“Đừng bịt mắt, hãy để ta thấy súng Tây trước khi chết”.

 

Sau khi ông mất, bà con chợ Tầm Vu góp tiền tặng ông một cỗ quan tài tốt. Vợ ông mang đến một đôi chiếu Thuận Lễ để tẩn liệm cho ông. Theo di huấn, mọi người mai táng ông bên con đường mòn cạnh pháp trường phía sau đình  Dương Xuân. Người cận vệ của ông vốn là dân tộc thiểu số, mọi người thường gọi là ông mọi,  vì quá tiếc thương chủ tướng nên xin được chết theo cho trọn nghĩa. Giặc Pháp bèn bắn luôn người nghĩa sĩ vô danh này, và chôn bê cạnh mộ ông Đỗ Tường Tự.

 

Về phần ông Đỗ Tường Phong, sau khi thất trận ở Bình Cách - Long Trì, ông tạm lánh về Tân Hương – Mỹ Tho rồi bị Pháp bắt đem về Bình Lập (nay thuộc Thị xã Tân An). Ngày 29/4 năm Mậu Dần, Pháp xử chém ông tại nghĩa địa Tân An (nay thuộc ấp Bình Nam, Thị xã Tân An). Đao phủ là Đội Rựa – người Cần Thơ – thực hiện bản án. Tương truyền ông Đỗ Tường Phong trước lúc mất có cầm cây quạt ngà đưa cho Đội Rựa và nói rằng:“Đội Rựa đưa ta một đao cho tốt, ta tặng mi cây quạt ngà”.

Đội Rựa lạy ông 3 lạy rồi nói: “Quan lớn vươn cổ cho ngay để tôi khai đao cho ngọt”.

 

Nói xong, Đội Rựa mới vung đao tiễn ông về chín suối. Gia đình họ Đỗ đem ông về an táng ở thôn Bình Trị (nay thuộc xã Phú Ngãi Trị, huyện Châu Thành).

 

*Vài dấu tích còn lại:

Cuộc khởi nghĩa chống Pháp của 2 anh em Đỗ Tường Phong và Đỗ Tường Tự đã diễn ra cách nay hơn một thế kỷ, nhưng dư âm của nó còn tồn tại qua ký ức của nhân dân và những di tích – địa danh trên đất Châu thành.

 

-Mộ ông Đỗ Tường Tự và ngôi miếu thờ:

Tương truyền, sau khi qua đời, Đỗ Tường Tự vẫn thường hiển linh cho nhân dân quanh chợ Tầm Vu thấy nên mọi người đã xây một ngôi miếu nhỏ để thờ ông. Qua sự tàn phá của thời gian và chiến tranh, ngôi miếu này hiện nay không còn nữa. Nhân dân đã đem linh vị của ông Đỗ Tường Tự  vào thờ trong đình Tân Xuân.

Ngôi mộ của ông Đỗ Tường Phong và người cận vệ đến năm 1994 vẫn còn là ngôi mộ đất nằm cạnh con đường nhỏ thuộc phần đất của ông Đỗ Thanh Hùng. Năm 1994, Ủy ban nhân dân tỉnh Long An đã xây lại mộ ông Đỗ Tường Tự bằng xi măng. Hiện nay đình Dương Xuân và mộ ông Đỗ Tường Tự đang được lập hồ sơ đề nghị Ủy ban nhân dân tỉnh ra quyết định đăng ký di tích lịch sử – văn hóa.

-Mộ ông Đỗ Tường Phong:

Tương truyền năm 1878, Thực dân Pháp chém ông Đỗ Tường Phong chỉ trả lại thân còn đầu thì bêu để thị chúng. Gia đình phải làm lại đầu ông bằng sáp chắp vào thân để mai táng ở Bình Trị. Mộ ông được xây bằng đá ong, đến năm 1991 Sở Văn hóa Thông tin Long An đã cho cải táng và xây lại bằng ciment.

-Gò Trăm Đầu:

Gò Trăm Đầu nằm trên phần ruộng Cây Keo là nơi vào năm Mậu Dần (1878) ông Đỗ Tường Phong và Đỗ Tường Tự đã làm lễ xuất quân đánh Pháp. Khi cuộc khởi nghĩa thất bại, Pháp đã cho chém đầu hàng loạt nghĩa quân rồi chôn chung thành một gò mả ở ruộng Cây Keo nên nhân dân gọi đây là Gò Trăm Đầu. Ngày nay Gò trăm đầu chỉ còn là một gò đất nhỏ, trên mọc lơ thơ vài ba cây trâm bầu.

-Gò Ông Tự – Gò Ông Chử:

Tọa lạc tại ấp Long Bình - xã Long Trì - huyện Châu Thành, nơi đây từng là căn cứ của một bộ phận nghĩa quân trong phong trào khởi nghĩa của Thủ Khoa Huân và Đỗ Tường Phong -  Đỗ Tường Tự sau này.

Gò Ông Tự, có người giải thích đây là nơi ông Đỗ Tường Tự đóng quân, theo các cụ già trước đây rất rộng, cây cối rậm rạp. Hiện nay gò này chỉ còn lại một phần nhỏ, phía trên mặt gò mọc nhiều cỏ cây hoang dại.

Gò Ông Chử (nơi một bộ tướng tên Chử đóng quân) cách Gò Ông Tự chừng 100m ngày nay chỉ còn là một dãy đất cao 0,5m , rộng 2,5m , chạy dài 30m. Cách nay khoảng 30-40 năm, gò này vẫn còn cao ngang ngực, giống như một lũy đất có lẫn đá ong, thân lũy có đóng nhiều cây cột bằng gỗ trai. Hiện tại bên dưới lớp đất của Gò Ông Chử vẫn còn tìm thấy nhiều tảng đá ong xếp nối nhau làm nền. Có thể đây là một chiến lũy cũ trong hệ thống căn cứ kháng chiến của Thủ Khoa Huân và Đỗ Tường Phong -  Đỗ Tường Tự  xưa kia.
                                                                                                Nguyễn văn Thiện

 

 

Lượt người xem:   370
Manage PermissionsManage Permissions
|
Version HistoryVersion History

Tiêu đề

Hình ảnh

Hình ảnh mô tả

Tóm tắt

Nội dung

Link thay thế nội dung

Ngày xuất bản

Tin nổi bật

Tác giả

Phân loại

Loại bài viết

Số Trang

Số Ảnh

Trạng thái

Lịch sử

Số lượt người đọc

Approval Status

Attachments

Content Type: Tin Tức Mở Rộng
Version:
Created at by
Last modified at by
Ảnh
Video
SỞ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH TỈNH LONG AN
Chịu trách nhiệm chính: Ông NGUYỄN THÀNH THANH - Giám đốc Sở.
Địa chỉ: ​Số 03, Võ Văn Tần, Phường 2, Thành phố Tân An, Long An.
Điện thoại : (0272) 3826 310​ ​​ *Fax : (0272) 3832 042 *Email: svhttdl​​​​@longan.gov.vn​​