Skip Ribbon Commands
Skip to main content

Thông tin Văn Hóa

 
    Thống kê truy cập
Số lượt truy cập: 445063
Thông tin Văn Hóa
Thứ 6, Ngày 14/10/2011, 08:56
Nghĩ về đờn ca tài tử Nam Bộ ở Long An
14/10/2011
Đờn ca tài tử là một dòng nhạc dân tộc bắt nguồn từ nhạc Lễ, Nhã nhạc cung đình Huế và văn học dân gian, hình thành và phát triển ở Nam Bộ, trong đó có Long An, gắn liền với công cuộc Nam tiến cùng những biến đổi về kinh tế-xã hội Việt Nam vào nửa cuối thế lỷ XIX đầu thế kỷ XX, do các thầy đờn của đất “Thần Kinh” truyền bá, các sĩ tử, trí thức miền Nam đem về truyền dạy...

        1 .Đình Vạn Phước là ngôi đình làng của làng Vạn Phước, nay thuộc xã Mỹ Lệ, huyện Cần Đước-một trong những nơi có truyền thống đờn ca tài tử ở Long An, là quê hương của nhiều nghệ nhân, nhạc sỹ đờn ca tài tử, trong đó có nhạc sỹ Hai Biểu (Huỳnh Văn Biểu) với ngón đờn tranh tài hoa và tuyệt kỹ. Ngoài thờ thần Thành hoàng bổn cảnh, đình Vạn Phước còn là nơi thờ ông Bùi Quang Diệu (Đốc binh Là), vị lãnh binh đã chỉ huy nghĩa quân tập kích đồn Tây Dương (Cần Giuộc) vào đêm rằm tháng 11 năm Tân Dậu (16-12-1861) để từ đó nhà thơ yêu nước Nguyễn Đình Chiểu sáng tác áng văn bất hủ “Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc”. Đình Vạn Phước càng được biết đến nhiều hơn kể từ sau khi linh vị của đức nghệ nhơn tiền phong nhạc lễ, nhạc tài tử Nam Bộ Nguyễn Quang Đại (Ba Đợi) được đưa về thờ tại đây vào năm 1996. Và kể từ đó, nơi đây trở thành địa điểm liên hoan đờn ca tài tử mở rộng của tỉnh Long An vào ngày giỗ ông hàng năm, 19 tháng Giêng.

        2. Đờn ca tài tử là một dòng nhạc dân tộc bắt nguồn từ nhạc Lễ, Nhã nhạc cung đình Huế và văn học dân gian, hình thành và phát triển ở Nam Bộ, trong đó có Long An, gắn liền với công cuộc Nam tiến cùng những biến đổi về kinh tế-xã hội Việt Nam vào nửa cuối thế lỷ XIX đầu thế kỷ XX, do các thầy đờn của đất “Thần Kinh” truyền bá, các sĩ tử, trí thức miền Nam đem về truyền dạy. Thời kỳ mới hình thành, nhạc tài tử Nam Bộ còn nghèo nàn về bài bản cũng như hơi điệu vì chỉ rập khuôn theo các bài bản của ca nhạc Huế với hai điệu Bắc-Nam cùng một số bài bản có hơi dựng. Từ khi Nguyễn Quang Đại vào Nam làm nghề dạy nhạc, cải cách và giản dị hóa lối ấn nhịp, sáng tác mới bài bản, hệ thống hóa hơi điệu nhạc tài tử Nam Bộ, thu nhận học trò, nhạc cổ ngày càng phát triển ở các tỉnh miền Đông, cùng với nhóm nhạc miền Tây do Kinh lịch Trần Quang Quờn làm trưởng nhóm, đã tạo ra phong trào nhạc cổ gọi là phong trào đờn ca tài tử. Long An nằm giữa miền Đông và miền Tây, sát cạnh thành phố Sài Gòn nên sớm đón nhận thành quả nghệ thuật này của cả hai khu vực.

        3. Ở Long An, Nguyễn Quang Đại đến vùng Cần Đước, Cần Giuộc đào tạo được nhiều môn đệ tài năng, cả về nhạc lễ và nhạc tài tử, với thế hệ đầu tiên như Sáu Thoàn, Chín Chiêu, Năm Tịnh, cô Sáu Giỏi, cô Bảy Lung, ông Xã Năm, Hai Bầu, Năm Khiết, Năm Xem (ông ngọai cố nhạc sĩ Hai Biểu), Ba Đống, Mười Hai Duơn, Năm Quýnh..., rồi nối tiếp sau đó như Chín Kỳ, Hai Phát, Hai Biểu, Tư Huyện, Sáu Quý, Bảy Hàm, Bảy Quế, Năm Giai, Mười Lăng, Tư Bi, Út Nghiêm, Hai Khá, Tám Nhứt, Tư Tụi, Ba Lựa, Văn Vĩ.... và nhiều tài năng khác nữa, không những truyền bá và phát triển bộ môn đàn ca tài tử ở Long An mà tài năng của họ đã vượt ra khỏi địa phương qua họat động giao lưu liên tỉnh và thu đĩa ở Sài Gòn, đã góp phần tạo nên phong trào yêu thích nhạc ta khắp Nam Bộ. Nguyễn Quang Đại còn lập ra gánh hát bội do ông Cả Cương, xã Tân Lân chu cấp để diễn cho dân xem. Hai tuồng được ông Ba Đợi dựng là San Hậu và Trần Tráo Hôn. Những câu truyền tụng trong giới đờn ca tài tử như :

“Tiếng đồn Cần Đước xuân xanh

Giai kìm, Quýnh gáo, Quế tranh, Lòng cò” ,

hay “Nhứt Bạc Liêu, nhì Cần Đước”, ít nhiều phản ánh phong trào và đóng góp của giới đờn ca tài tử ở Long An lúc bấy giờ. Cũng cần nói rõ thêm, nhứt nhì ở đây không phải ai giỏi hơn ai về bộ môn đàn ca tài tử, mà nói về ca, sáng tác là Bạc Liêu, và về đờn thì là Cần Đước. Ở khu vực Thủ Thừa-Tân An-Châu Thành, bộ môn đờn ca tài tử cũng sớm hình thành và ít nhiều chịu ảnh hưởng của nhóm nhạc tài tử miền Tây Nam Bộ. Không những thế, đây còn là quê hương của hai tác giả sách Cầm ca tân điệu-một sưu tập gần như đầy đủ các bài bản đờn và lời ca cổ, đó là Lê Văn Tiếng (Thủ Thừa) thu thập phần nhạc và Trần Phong Sắc (Tân An) sọan phần lời; của Ác-măng (Arment) Thiều (Tân Trụ)-người đầu tiên sử dụng nhạc khí ghi-ta vào cổ nhạc; của nhạc sĩ Cao Văn Lầu (Thuận Mỹ, huyện Châu Thành)-tác giả của bản Dạ cổ hoài lang, tiền thân của bài vọng cổ ngày nay. Cũng cần nhấn mạnh, yếu tố miền Đông, miền Tây ở đây là về phương diện đất Long An tiếp nhận và hình thành bộ môn nghệ thuật này trong lịch sử, không còn giá trị về âm nhạc qua thời gian và quá trình giao thoa, giao lưu. Trải qua bao thăng trầm lịch sử cùng biến thiên xã hội, nhạc tài tử Nam Bộ ở Long An vẫn phát triển mạnh mẽ, sâu rộng, nhất là từ sau năm 1975. Nhiều thế hệ nhạc sĩ tài danh tiếp nối, xứng đáng là hậu duệ của lớp tiền bối của vùng đất có truyền thống đờn ca tài tử này, như Nghệ sĩ Ưu tú Ba Tu (Trương Văn Tự), Nghệ sĩ Ưu tú Huỳnh Khải, Mười Út (Nguyễn Hữu Hinh),Tư Bền (Võ Văn Chuẩn), Tấn Khoa (Nguyễn Tấn Khoa), Út Bù (Nguyễn Văn Út), Bảy Vân (Đặng Quất Vân) ... và còn  nhiều người khác nữa.

        4. Từ cội nguồn của nhạc lễ, nhạc cung đình Huế và văn học dân gian, gia sản dòng nhạc tài tử Nam Bộ ngày càng đồ sộ, phong phú, biểu đạt được tâm lý, tình cảm và đời sống của cư dân Nam Bộ, trở thành di sản chung. Vì thế, Bộ Văn hóa,Thể thao Du lịch đã giao cho Viện Âm nhạc (thuộc Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam) chủ trì, phối hợp với sở VH,TTDL các tỉnh, thành có nghệ thuật đờn ca tài tử và các cơ quan liên quan lập hồ sơ Nghệ thuật đờn ca tài tử trình UNESCO xem xét ghi danh vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Triển khai công tác này ở Long An vừa qua cho thấy hiện toàn tỉnh có 135 đội, nhóm, CLB đờn ca tài tử (chiếm 7 % trong số 2.019 CLB của 21 tỉnh, thành được kiểm kê) với tổng số 2.020 thành viên (chiếm 9 % trong số 22.643 thành viên của 21 tỉnh, thành) đang hoạt động dưới hai dạng. Thứ nhất, là các câu lạc bộ đờn ca tài tử dạng truyền thống, gồm có 15 CLB, trong đó 14 CLB trực thuộc 14 huyện, thành phố và 1 CLB thuộc Trung tâm văn hóa tỉnh. Dạng này sinh hoạt định kỳ và tham gia giao lưu trong địa bàn tỉnh và địa phương bạn, được Nhà nước đầu tư kinh phí khi tham gia hội thi, hội diễn.Tài tử ca và tài tử đờn đều được tuyển chọn và có chuyên môn nhất định trên lĩnh vực đờn ca tài tử.Thứ hai, là dạng phong trào, gồm các CLB, đội, nhóm hình thành tự phát, hoạt động ở các xã, thị trấn trong tỉnh, hình thức hoạt động theo nhóm, theo địa bàn dân cư, hoặc dòng họ, gia đình, trong các dịp lễ, tết, đám tiệc, cúng đình, miễu và các hình thức sinh hoạt cộng đồng khác. Ngoài kiểm kê, Long An cũng là một trong hai nơi (cùng với Vĩnh Long) được chọn ghi hình và tổ chức hội thảo (ngày 2-12-2010 tại Trung tâm văn hóa tỉnh), cùng với cuộc hội thảo quốc tế tại thành phố Hồ Chí Minh (từ ngày 9 đến 11-1-2011 tại rạp Rex), mang tên “Nghệ thuật đờn ca tài tử và những lối hòa đàn ngẫu hứng” là một trong những hoạt động quan trọng để hoàn tất hồ sơ trình UNESCO ngày 31-3 tại Paris-Pháp. Nếu như trong lịch sử, Long An là một trong những chiếc nôi của đờn ca tài tử Nam Bộ thì nay, trong niềm hy vọng di sản này trở thành di sản văn hóa phi vật thể đại diện nhân loại, Long An là một trong những nơi đóng góp quan trọng. Hướng đến tương lai, để đờn ca tài tử ở Long An tiếp tục phát triển và lan tỏa, thực sự là món ăn tinh thần thường nhật của người dân bản địa, vừa là đặc sản địa phương thết đãi du khách có dịp viếng thăm, thiết nghĩ cần có chính sách chăm lo nghệ nhân, tiếp tục sưu tầm nghiên cứu, giáo dục âm nhạc truyền thống, đưa vào chương trình giảng dạy trong trường phổ thông, đào tạo lực lượng kế thừa, xã hội hóa hoạt động, đáp ứng các điều kiện bức xúc.... Cuộc tọa đàm “Nghệ thuật đờn ca tài tử” ở Long An ngày 2-12-2010 có một ý kiến đáng chú ý: nên có một nơi biểu diễn kiểu thính phòng, bởi đờn ca tài tử không chỉ là một loại hình âm nhạc mang tính dân gian với không gian biểu diễn “bất cứ nơi đâu, bất cứ lúc nào” của những tâm hồn đồng điệu, gặp bạn tri âm, mà còn đầy tính bác học bởi chiều sâu nghệ thụât của nó mà như khẳng định một lần nữa trong cuộc hội thảo quốc tế tại thành phố Hồ Chí Minh.

 

                                        Bài: Nguyễn Tấn Quốc

Ảnh: Hữu Lý

 

 

Lượt người xem:   237
Manage PermissionsManage Permissions
|
Version HistoryVersion History

Tiêu đề

Hình ảnh

Hình ảnh mô tả

Tóm tắt

Nội dung

Link thay thế nội dung

Ngày xuất bản

Tin nổi bật

Tác giả

Phân loại

Loại bài viết

Số Trang

Số Ảnh

Trạng thái

Lịch sử

Số lượt người đọc

Approval Status

Attachments

Content Type: Tin Tức Mở Rộng
Version:
Created at by
Last modified at by
Ảnh
Video
SỞ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH TỈNH LONG AN
Chịu trách nhiệm chính: Bà Nguyễn Thị Thủy​ - Phó Giám đốc Sở
Địa chỉ: ​Số 03 Võ Văn Tần, Phường 2, Thành phố Tân An
Điện thoại : (072) 3826 452​ ​ * Fax: (072) 3832 042 ​ * Email: nguyenthithuy@longan.gov.vn; svhttdl​​​​@longan.gov.vn​​
​ ​
Chung nhan Tin Nhiem Mang