Skip Ribbon Commands
Skip to main content

Thông tin Văn Hóa

 
    Thống kê truy cập
Số lượt truy cập: 252864
Thông tin Văn Hóa
Chào mừng Liên hoan Cải lương toàn quốc - 2018 (Từ ngày 05 đến ngày 19/9/2018). Kỳ 1: Sinh ra từ vùng đất có truyền thống
Thứ 4, Ngày 12/09/2018, 08:00

Từ ngày 05 đến ngày 19/9/2018, tại Đoàn nghệ thuật Cải lương Long An (Phường 4, thành phố Tân An), Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH, TT và DL) phối hợp với Cục Nghệ thuật Biểu diễn tổ chức Liên hoan Cải lương toàn quốc - 2018. Đây là dịp hội tụ của 25 đơn vị biểu diễn nghệ thuật chuyên nghiệp với 32 vở diễn về tranh tài tại vùng đất có truyền thống văn học - nghệ thuật và là một trong những chiếc nôi của Nhạc lễ nhạc tài tử Nam Bộ, góp phần hình thành nghệ thuật cải lương ở miền Nam về sau này.

1. Truyền thống văn học - nghệ thuật

Trong hành trang văn hóa của cha ông ta đến Long An có cả một vốn liếng văn học - nghệ thuật được hun đúc qua bao thế hệ ở vùng đất cũ, trong điều kiện mới đã hình thành nên những giá trị mới, đa dạng về loại hình, phong phú về số lượng và đặc sắc về nội dung, từ ca dao, tục ngữ, vè, truyện kể đến các hình thức diễn xướng dân gian như hò, lý, hát bội, ca nhạc tài tử... Nghệ thuật dân gian trong thời kỳ đầu có bóng rỗi; rồi hát bội có mặt cũng rất sớm từ cuối thế kỷ XIX được biết qua các tư liệu về gánh hát bội đầu tiên của các ông Huỳnh Duy Ngạn (xã Nhơn Thạnh Trung, thành phố Tân An), Huỳnh Văn Xem (xã Mỹ Lệ, huyện Cần Đước), Nguyễn Văn Nhị (xã Long Sơn, huyện Cần Đước)... Nhạc lễ, nhạc tài tử Nam Bộ sớm được hình thành với sự có mặt của Đức nghệ nhân Nguyễn Quang Đại (Ba Đợi) đào tạo nên nhiều nhạc sĩ tài năng.

Từ cuối thế kỷ XIX, việc học hành ở Long An dần phát triển, hình thành giới trí thức nho học có khả năng sáng tác và thưởng thức văn học viết. Từ khoa thi hương đầu tiên của triều Nguyễn tổ chức ở Nam Kỳ (đầu thế kỷ XIX) đến khi Pháp xâm lược, Long An có 29 người đỗ hương cống, cử nhân. Tầng lớp trí thức này đã dùng ngòi bút của mình làm vũ khí chiến đấu chống kẻ thù xâm lược và ca ngợi những tấm gương vì nước hy sinh của các anh hùng, liệt sĩ, phản ánh sinh động cuộc chiến đấu của nhân dân Long An, hòa tiếng nói của mình vào cuộc chiến đấu chống xâm lăng của dân tộc. Đó là Chạy Tây (1859), Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc (1861), Cáo thị, Thảo thử hịch, Thư gửi cho em, Mười hai bài thơ điếu Trương ĐịnhVăn tế Trương Định (1864), Mười bài thơ điếu Phan Tòng (1868), Văn tế nghĩa sĩ trận vong Lục tỉnh (1874), Dương Từ - Hà Mậu Ngư tiều y thuật vấn đáp của Nguyễn Đình Chiểu (1822-1888); Việt sử thông giám cương mục khảo lược, Kỳ Xuyên văn sao, Kỳ Xuyên công độc, Độn Am thi văn tập, Ngọa du sào tập, Dưỡng chính lục của Nguyễn Thông (1827-1884); Hịch kêu gọi nhân dân của Phan Văn Đạt (1828-1861); những bài thơ chữ Nôm thể hiện tâm trạng đau xót trước cảnh nước mất, nhà tan của Cù Khắc Kiệm; tập thơ chữ Hán của Trà Quý Bình (1828-1894) được Nguyễn Thượng Hiền đánh giá là tuy chưa có phong cách của bậc đại gia nhưng đã hơn đời; những bài thơ Nôm lên án triều đình cắt đất cầu hòa và thể hiện ý chí bất khuất trước quân xâm lược Pháp của Lê Tăng Quýnh; bài thơ tứ tuyệt của Đoàn Ngọc Thơ (1806-1876) gửi Nguyễn Đình Chiểu bày tỏ tình bằng hữu và nỗi ưu tư thời cuộc của một sĩ phu trước vận nước lúc bấy giờ; bài thơ lục bát Cuộc nổi dậy giết Đốc Phủ Ca và bài vè Côn Lôn truyện của Lê Doãn Hài; bài L phong gia huấn viết bằng thể lục bát, dài hơn 1.000 câu, có nội dung khuyên răn con cháu về lễ nghĩa ở đời và một số bài thơ Nôm hóm hỉnh, trào phúng của Lê Hoằng Diễn (1882-1933) ...

Sang đầu thế kỷ XX, đất Long An có dịch giả Trần Phong Sắc với vốn Hán học uyên thâm, sành cầm kỳ thi họa, dịch hơn 40 bộ truyện Tàu được phát hành rộng rãi trên toàn quốc, trở thành người nổi tiếng trong nền văn học trước Cách mạng tháng Tám. Tân An còn có Đào Văn Hội, tác giả sách Tân An Ngày Xưa - một dạng địa phương chí xuất bản đầu tiên ở Nam Kỳ...

2. Một trong những chiếc nôi của nhạc tài tử Nam Bộ

Dù vẫn còn nhiều điều cần tiếp tục nghiên cứu làm sáng tỏ thêm về thân thế, sự nghiệp của Nguyễn Quang Đại bởi quan niệm "xướng ca vô loài" ngày xưa làm cho các văn sĩ hay sử gia ít khi chép lại nghệ thuật cầm ca nhưng không thể phủ nhận sự có mặt của ông đã làm cho Long An trở thành nơi sớm phát triển bộ môn Đờn ca tài tử  với việc cải cách và giản dị hóa lối ấn nhịp, sáng tác mới bài bản, hệ thống hóa hơi điệu nhạc tài tử Nam Bộ, đào tạo học trò với những tên tuổi được biết qua tài liệu và lưu truyền trong giới nhạc tài tử, cải lương, như: Chín Láo, Sáu Thoàn, Chín Chiêu, Năm Tịnh, cô Sáu Giỏi, cô Bảy Lung, ông Xã Năm, Hai Bầu, Năm Khiết, Năm Xem (ông ngoại cố nhạc sĩ Hai Biểu), Ba Đống, Mười Hai Duơn, Năm Quýnh..., rồi nối tiếp sau đó như Chín Kỳ, Hai Phát, Hai Biểu, Tư Huyện, Sáu Quý, Bảy Hàm, Bảy Quế, Năm Giai, Mười Lăng, Tư Bi, Út Nghiêm, Hai Khá, Tám Nhứt, Tư Tụi, Ba Lựa, Văn Vĩ... Đó là những người truyền bá và phát triển bộ môn đờn ca tài tử ở Long An mà tài năng của họ còn vượt ra khỏi địa phương qua họat động giao lưu liên tỉnh và thu đĩa ở Sài Gòn, góp phần tạo nên phong trào yêu thích đờn ca tài tử, cải lương khắp Nam Bộ.

Nguyễn Quang Đại còn lập ra gánh hát bội do ông Cả Cương, xã Tân Lân chu cấp để diễn cho dân xem. Hai tuồng được ông Ba Đợi dựng là San Hậu và Trần Tráo Hôn. Những câu truyền tụng trong giới đờn ca tài tử như: "Tiếng đồn Cần Đước xuân xanh/Giai kìm, Quýnh gáo, Quế tranh, Lòng cò" hay "Nhứt Bạc Liêu, nhì Cần Đước", ít nhiều phản ánh phong trào và đóng góp của giới đờn ca tài tử ở Long An lúc bấy giờ. Cũng cần nói rõ thêm, nhứt nhì ở đây không phải ai giỏi hơn ai về bộ môn đàn ca tài tử, mà phải hiểu là thứ nhất nếu nói về ca, sáng tác là Bạc Liêu, thứ hai còn nói về đờn thì là Cần Đước. Ở khu vực Thủ Thừa-Tân An-Châu Thành, bộ môn đờn ca tài tử cũng sớm hình thành và ít nhiều chịu ảnh hưởng của nhóm nhạc tài tử miền Tây Nam Bộ. Không những thế, đây còn là quê hương của hai tác giả sách Cầm ca tân điệu - một sưu tập gần như đầy đủ các bài bản đờn và lời ca cổ, đó là Lê Văn Tiếng (Thủ Thừa) thu thập phần nhạc và Trần Phong Sắc (Tân An) soạn phần lời; của Ác-măng (Arment) Thiều (Tân Trụ) - người đầu tiên sử dụng nhạc khí ghi-ta vào cổ nhạc; của nhạc sĩ Cao Văn Lầu (Thuận Mỹ, huyện Châu Thành) - tác giả của bản Dạ cổ hoài lang, tiền thân của bài vọng cổ ngày nay. Cũng cần nhấn mạnh, yếu tố miền Đông, miền Tây ở đây là về phương diện đất Long An tiếp nhận và hình thành bộ môn nghệ thuật này trong lịch sử, không còn giá trị về âm nhạc qua thời gian và quá trình giao thoa, giao lưu. Trải qua bao thăng trầm lịch sử cùng biến thiên xã hội, nhạc tài tử Nam Bộ ở Long An tiếp tục phát triển mạnh mẽ, sâu rộng, nhất là từ sau năm 1975. Nhiều thế hệ nhạc sĩ tài danh tiếp nối, xứng đáng là hậu duệ của lớp tiền bối của vùng đất có truyền thống đờn ca tài tử này, như Nghệ sĩ ưu tú (NSƯT) Ba Tu (Trương Văn Tự), NSƯT Huỳnh Khải, Mười Út (Nguyễn Hữu Hinh), NSƯT Tư Bền (Võ Văn Chuẩn), NSƯT Bảy Vân (Đặng Quất Vân), Tấn Khoa (Nguyễn Tấn Khoa), Út Bù (Nguyễn Văn Út),... và còn nhiều người khác nữa. Đó là những bông hoa trong vườn hoa nghệ thuật nước nhà, tiếp tục góp phần truyền bá và phát triển bộ môn đờn ca tài tử Nam Bộ, làm nền móng cho thế hệ hôm nay tiếp tục phát huy, đóng góp vào gia sản dòng nhạc này ngày càng đồ sộ, phong phú và lan tỏa, xứng đáng với vị trí của nó trong đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân .

Tính đến nay, Long An đã có 23 nghệ nhân đờn ca tài tử được truy tặng và phong tặng danh hiệu Nghệ nhân dân gian, trong đó có 3 nghệ nhân được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú.

Dù tính chung nhất của của âm nhạc cải lương là mối quan hệ tổng hòa giữa những dòng nhạc cùng tham gia trong một tác phẩm sân khấu, nhưng chúng ta muốn nhấn mạnh tính nền tảng là phần chính hay gọi là phần "hồn" của cải lương là từ nhạc tài tử chuyển sang trên cơ sở biến thể các thể điệu để phục vụ cho sân khấu ca kịch. Chính vì vậy, bề dày lịch sử và truyền thống văn học - nghệ thuật nói chung, đặc biệt là nhạc tài tử Nam Bộ nói riêng ở vùng đất này chính là nền tảng cho sự hình thành và phát triển của thể loại nghệ thuật cải lương về sau ở Long An./.

            Nguyễn Tấn Quốc

(Còn tiếp)


Kỳ 2: Sân khấu cải lương Long An qua những bước thăng trầm

Lượt người xem:   122
Manage PermissionsManage Permissions
|
Version HistoryVersion History

Tiêu đề

Hình ảnh

Hình ảnh mô tả

Tóm tắt

Nội dung

Link thay thế nội dung

Ngày xuất bản

Tin nổi bật

Tác giả

Phân loại

Loại bài viết

Số Trang

Số Ảnh

Trạng thái

Lịch sử

Số lượt người đọc

Approval Status

Attachments

Content Type: Tin Tức Mở Rộng
Version:
Created at by
Last modified at by
Ảnh
Video
SỞ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH TỈNH LONG AN
Chịu trách nhiệm chính: Bà Nguyễn Thị Thủy​ - Phó Giám đốc Sở
Địa chỉ: ​Số 03 Võ Văn Tần, Phường 2, Thành phố Tân An
Điện thoại : (072) 3826 452​ ​ * Fax: (072) 3832 042 ​ * Email: nguyenthithuy@longan.gov.vn; svhttdl​​​​@longan.gov.vn​​
​ ​